Symboliek

De vrijmetselarij onderscheidt zich van andere organisaties oor haar bijzondere methode van werken. Zij maakt daarbij gebruik van symbolen en rituelen, die op zinnebeeldige wijze de levensloop van de mens uitbeelden. Ritualen worden dáár gebruikt, waar sprake is van een ‘overgang’. Dit kent men in alle culturen. Denk b.v. aan ritualen die worden gebruikt bij de overgang van de kindfase naar de volwassenheid bij bepaalde volken. In de vrijmetselarij hebben de ritualen dezelfde strekking.

 

Symbolen zijn hulpmiddelen bij het overbrengen van gedachten of gevoelens die vaak moeilijk onder woorden zijn te brengen. Waar woorden ontoereikend zijn, kunnen ze een geestelijke meerwaarde toevoegen aan voorwerpen, gevoelens, handelingen en verschijnselen. In de ritualen spelen symbolen een belangrijke rol. Hoewel symbolen in het kader van de vrijmetselarij geen vaste betekenis hebben, gaat er niettemin grote zeggingskracht, appèl of verheldering van uit.

 

Een bekend symbool in de vrijmetselarij is de kubieke steen, symbool voor de volmaakte mens. De mens wordt hierbij gezien als een ruwe steen, waarin echter de kubieke steen aanwezig dan wel ‘verborgen’ is. Aan hem de opgave om die kubieke steen aan het licht te brengen, om zelf die kubieke steen te worden, dat wil zeggen: te streven naar volmaaktheid.

 

Bouwsymboliek

In de vrijmetselarij neemt de bouwsymboliek, erfenis van de ambachtelijke loges uit de middeleeuwen, een zeer belangrijke plaats in. De vrijmetselaar ziet wereld en leven als een te voltooien bouwwerk. Hij bouwt aan de tempel der mensheid, aan een betere wereld, waarbij hij zichzelf ziet een bouwsteen. Een geliefde uitdrukking is dat de mens een ruwe steen is, die moet worden bekapt en gepolijst tot een zuiver kubieke steen, zodat die gave steen kan worden ingepast in het bouwwerk van levende stenen.

 

Passer en Winkelhaak

Passer en winkelhaak vormen internationaal hét herkenningsteken van de vrijmetselarij. De passer wordt verbonden met de gedachte aan maatgeven, scheppen, afpassen. Hij is ook het symbool van de uitstralende Liefde uit het Oosten, het symbool van de Opperbouwmeester die alles ordende naar maat, getal en gewicht. De winkelhaak met zijn rechte hoek symboliseert de mens die het Licht ontvangt, de mens die zich in de ‘rechte verhouding’ weet te plaatsen tot de Opperbouwmeester en tot zijn medemens. En zo hebben alle gereedschappen (hamer, beitel, troffel, waterpas, schietlood) hun eigen symbolische functie en betekenis.

 

Lichtsymboliek

De lichtsymboliek speelt eveneens een belangrijke rol. Bijbel, passer en winkelhaak worden de drie Grote Lichten van de vrijmetselarij genoemd. Door de eeuwen heen worden mensen die zich met geestelijke verdieping bezighouden, geboeid en geïnspireerd door de tegenstelling tussen licht en duisternis, waarin zij de strijd tussen goed en kwaad verzinnebeeld zien. De middeleeuwse kathedralen worden wel omschreven als een gebed in licht en steen. Bij de inwijding van een niet-christelijke kandidaat wordt overigens het ‘boek der heilige wet’ gebruikt dat door de betrokkene wordt erkend, bijvoorbeeld de Koran, de Torah of de Bhagavad Gita. Er is dus altijd een heilig boek geopend als symbool van hogere normen en waarden.